Een gros woorden voor de week (14 mei 2021)

Moet ik het optreden van premier Rutte deze week nu als schaamteloos, ongemakkelijk of gewoon respectloos naar het Nederlandse volk betitelen? Voorlopig maar alle drie. Tegelijkertijd zal ik mijn definitie van radicaal moeten bijstellen en kan ik mijn beeld van Pinokkio handhaven. Kritische vragen vanuit de Kamer werden geretourneerd met ‘bedenk dan zelf wat!’ Inderdaad, schaamteloos, ongemakkelijk en respectloos was het optreden van de grote leugenaar. Wat fijn dat Sigrid Kaag lippendienst bewees door hem niet helemaal met de grond gelijk te maken. Het nieuwe leiderschap krijgt daarmee een radicaal fletse kleur. Eigenlijk moeten we het niet over de Nederlandse poldercultuur hebben. Het oplaaiende conflict tussen Israël en de Palestijnen is pas ernstig. Maar ja, zeg daar maar eens iets van zonder niet eerst een 24-delige historische encyclopedie aan te halen. Dan is het gemakkelijker om te anticiperen op Rutte 4, slechts een Hamerstuk.

Begrip, van de dag (20) Wereldoorlog

WERELDOORLOG

Geschiedenis, het is me wat. Op school leerden we dat met de moord op de Oostenrijkse troonopvolger Frans Ferdinand in Sarajevo de Eerste Wereldoorlog begon. Natuurlijk ligt het veel complexer, maar zo leert ons de geschiedenis nu eenmaal. En dachten al die soldaten, waar ook in Europa die bijna zingend de oorlog in marcheerden, de klus wel even te klaren. Ze zouden vast niet gezegd hebben we gaan de Eerste Wereldoorlog even beslechten. Wanneer werd de Eerste Wereldoorlog zo genoemd? Bij de Tweede Wereldoorlog ligt de aanleiding iets diffuser. Is dat bij de Anschluss van Oostenrijk, bij de inval in Polen of zelfs al in 1933 bij de verkiezingswinst van Adolf Hitler. Maar op zeker moment was het een wereldoorlog en wel de 2e. Wanneer hadden ze het door?

Kijkend op de wereldkaart zie ik oorlog in Irak, Syrië, Libië, Afghanistan, Jemen, Mali, Soedan, Zuid-Soedan, Somalië, Eritrea en Noord-Nigeria. Direct betrokken partijen zijn Saoedi Arabië, de Golfstaten, Turkije, de Koerden, Iran, Rusland, Verenigde Staten en ‘de willing’ van met name westerse landen. Het is onrustig in Egypte, Israël, Oekraïne, regio’s wereldoorlog 111in Rusland en Pakistan. Het rijtje is vast niet compleet, het is maar een eerste indruk. De onrust heeft directe gevolgen voor Europa middels de vluchtelingen en natuurlijk onze militaire inmenging in veel van die landen. We bestrijden het terrorisme.

Ik zit me zomaar af te vragen, hoeveel landen moeten betrokken zijn om iets een wereldoorlog te noemen. Zijn we al zo ver? Wat is de aanleiding of het begin? Het moment dat de vliegtuigen de Twin Towers invlogen, de inval in Afghanistan of Irak? Of moet er nog wat ernstigers gebeuren? Is de Derde Wereldoorlog al een feit zonder dat we het weten, terwijl we nog feestend onze economische verbeteringen prijzen en blind zijn voor de wereld om ons heen. Of wordt het pas een wereldoorlog genoemd als een Europees land met geweld wordt ingenomen? Geschiedenis, een mooi vak. Ik zou de geschiedenisboeken van 2066 graag in willen zien.

Filmblik Hannah Arendt

INLEIDING

Het is vakantie en ’s ochtends aan het ontbijt wordt door mijn wederhelft het voorstel gedaan die avond naar het filmhuis in Zevenaar te gaan naar een film over Hannah Arendt te gaan. Het filmhuis kende ik wel, al was ik er nog nooit geweest, Hannah Arendt kende ik niet, hoewel ik het affiche van de film wel eerder had gezien. Het filmzaaltje in Zevenaar was een aangename verrassing, beslist de moeite waard om vaker te bezoeken. De film was mogelijk nog een grotere verrassing. Ik moet namelijk bekennen dat ik nog nooit van Hannah Arendt had gehoord, tot deze ochtend. Met de kennis van nu is dat op zijn minst opmerkelijke omdat zij een zeer bekend politiek denker en filosofe is. Als politicoloog had ik haar moeten kennen. Veel tijdgenoten van haar kende ik wel van naam (Heidegger, Camus, Sattre, Husserl, Habermas). Nu moet ik bekennen dat filosofie heel sterk appelleert aan mijn geduld dat onvoldoende aanwezig is. Mogelijk ook omdat mijn intellectuele bagage te beperkt is, kom ik bij de genoemde denkers niet verder dan naamherkenning en wat algemeenheden. Hannah Arendt kende ik dus echt niet. Zou het komen dat ze een vrouw is en dat de wetenschap toch nog overwegend een masculine aangelegenheid is? Wie zal het zeggen, maar de film over haar heeft veel achterstand in kennis en weten (over haar) goedgemaakt. Een prachtige film die de moeite waard is.

KORTE LEVENSLOOP

Hanna Arendt is geboren in de buurt van Hannover (1906). Tot 1933 is ze een aantal keren verhuist binnen het toenmalige Duitsland en ze studeerde in Marburg (deelstaat Hessen), Berlijn en Freiburg. Met een van haar professoren, Heidegger, kreeg ze een liefdesrelatie, al heeft zijn denken (over denken en de vrije wil) een wig in de liefdesrelatie gelegd, mede door zijn (vermeende) steun aan Hitler. Toch blijft ze de rest van haar leven contact met hem houden en onmiskenbaar is de invloed van Heidegger aanwezig op het werk van Arendt. In 1933 moest Arendt vluchten vanwege haar werk in de zionistische beweging. Ze vlucht naar Frankrijk, maar als de Duitsers in mei 1940 dit land binnenvallen, wordt ze door de Fransen (preventief) geïnterneerd. Ze weet uit één van de kampen (Gurs) te vluchten, vindt haar man toevalligerwijs terug en ze vluchten naar de VS alwaar ze in 1951 haar grootste werk schrijft nl. The Origins of Totalitarianism. Ze is een vooraanstaand wetenschapper op verschillende universiteiten in de VS. In 1961 wordt ze gevraagd om als journalist het Eichmann-proces in Israël bij te wonen. Haar bevindingen over met name de persoon van Eichmann in relatie tot de gruwelen van de Holocaust brengen haar in een lastig parket. Over deze episode van haar leven handelt de film.

ESSENTIE

De essentie van de film, of in ieder geval mijn essentie, is het feit dat Hannah Arendt zich verbaast over de onbeduidendheid van de persoon Eichmann gedurende het proces. ‘Hoe kan deze man nu medeverantwoordelijk zijn voor de massavernietiging van Joden gedurende de Tweedewereldoorlog? Hannah Arendt komt tot de conclusie dat Eichmann in ieder geval geen monster is. Zij wordt beticht dat ze Eichmann verdedigt, maar het is vooral haar verbazing over de onnadenkendheid van een individu dat zich mee laat slepen in de machinerie van een (oorlogs)proces. Eichmann geeft in het proces (De film wordt afgewisseld met echte beelden van het proces in Israël in 1961/62) meerdere malen dat hij ‘slechts’ zijn werk deed en dat was de logistiek van de transporten van Joden naar de vernietigingskampen. Dat is voor Eichmann dan ook de reden om zich van schuld vrij te pleiten, want hij was immers niet verantwoordelijk voor de dood van miljoenen Joden. Hij deed slechts zijn werk. Hannah Arendt gelooft in de oprechtheid van Eichmann dat hij daadwerkelijk gelooft in zijn eigen onschuld. Juist dit heeft de (politiek) filosoof in Arendt verbaasd en verbijsterd, maar het heeft haar niet weerhouden haar eigen kijken hierin te bewaren. Hierin stuitte zij op verzet, agressie en zelfs doodsbedreigingen. De hele Holocaust moest toentertijd (en nog steeds een heikel punt) gezien worden als het werk van monsters en het proces moest aangeven dat het goede zal zegevieren. Hannah Arendt wilde niet weten van een vanzelfsprekend ‘goed en slecht’, veel meer was ze geïnteresseerd in het denken van mensen in bepaalde (extreme) omstandigheden. Of misschien wel het uitschakelen van het denken en/of de gewetensfuncties. Dit was niet voorbehouden aan monsters, maar kan een ieder ‘overkomen’ onafhankelijk van plaats en tijd.

DE FILM

Hoewel de film naar huidige maatstaven ‘slow’ was, speet het me dat ik niet de beschikking had over een pauzeknop. Er waren prachtige uitspraken bij, die mij soms iets te snel gingen. In ieder geval te snel om ze nu te kunnen citeren in dit blog. Hannah Arendt en daarmee de inhoud van de film was, zoals eerder gezegd, volkomen nieuw voor mij. Ik kan een ieder met een beetje maatschappelijk engagement aanraden om de film te gaan zien. Of het mij zal uitnodigen om werk van Hannah Arendt te gaan lezen, waag ik te betwijfelen. Ik zei hierboven al, dan wordt mijn ongeduld te zeer aangesproken. Wat dat betreft voel ik me net een middelbare scholier die op basis van de film een boekbespreking probeert te maken. Ik kan echter niet het geduld opbrengen om de filosofische werken van Arendt te gaan bestuderen. Helaas, de hedendaagse tijd slokt me te veel op met ‘druk, druk, druk…….’. We hebben bijna geen tijd om na te denken of langer dan een film stil te staan bij essentiële thema’s.

VERBANDEN

Ieder boek, film of gebeurtenis wordt door een ieder uiteraard gerelateerd aan je eigen referentiekader op basis van je socialisatie-proces. Het idee dat Arendt naar aanleiding van het Eichmann-proces aangeeft dat individuen in staat zijn een (essentieel) radertje te vormen in een gruwelijk proces, zorgt voor verbanden naar het heden. Ik refereer dan niet aan grootse (politieke) gebeurtenissen, maar naar het alledaagse leven. Zorgt de inrichting van veel processen in het arbeidsproces van nu, met een toename van digitalisering, ook niet voor een soortgelijke machinaties? In de zorg, het onderwijs en vele andere werkterreinen wordt de werkende mens vaak gereduceerd tot een radertje in het systeem, maar wat doet dat met het verantwoordelijkheidsgevoel voor het geheel? Ik moest er naar aanleiding van deze film zomaar aan denken.

Voor meer achtergrondinformatie over de film en acteurs, klik op de volgende link.

Eindbeoordeling is een verdiende 8

De mensheid is verzonnen?

Het gebeurt me niet vaak, maar een twitterbericht van de Grote Gedoger heeft me geschokt vandaag. Nu ben ik vaak verbaast, soms naïef en altijd de neiging tot relativering met in het achterhoofd: ‘De mensheid is gek, ik laat me daardoor niet gek maken.’ Vandaag was er verbijstering, even maar, want zelfs door Ome Geert laat ik mijn dag niet kapot maken.

Het volgende tweetje kwam langs:

Laat de inhoud even bezinken, proef de vieze smaak en vorm je mening.

Enige maanden geleden heb ik besloten om @geertwilderspvv te ‘ontfollowen’. Hij zal er zeker niet van wakker liggen en ik hoef me niet zo vaak te verbazen. Bovendien wist ik dat in de twittergemeenschap voldoende mensen De ‘Henk&Ingrid-bedotter’ zullen retweeten. Dit kan zijn om hem te eren of hem aan de schandpaal te nagelen. Zo ook met bovenstaande tweet. Gemakshalve ga ik er vanuit dat de onzin die op dit twitteradres uitgebraakt wordt echt door de enige politicus in Nederland die normaal doet, is geautoriseerd.

De bijbehorende link heb ik proberen te openen, maar kwam niet veel verder. Voor mijn mijn verbijstering doet dit niet ter zake. Het gaat om de inhoud van het tweetje. ‘Amerikaanse pres-kandidaat Newt Gingrich noemt Palestijnen een verzonnen volk. Geweldig wat een verademing tov Obama!’

Dat Geert Wilders president Obama niet lust,  is zijn goed recht. Dat hij alles aanhaalt om zijn mening te staven is begrijpelijk, maar in dit geval heeft hij wel een belachelijk statement gebruikt. Hoe haal je het in je hersens om mensen van vlees en bloed ‘een verzonnen volk’ te noemen. Ongeacht of hier op de achtergrond het bestaansrecht van Israël meespeelt, ongeacht of de ‘verzonnen’ Palestijnen’ nu recht hebben op een eigen staat, ongeacht of je partij denkt te moeten kiezen voor de ‘Joodse kwestie’ of de ‘Palestijns-Arabische kwestie’. Dat vind ik in deze zaak volstrekt irrelevant, er is een groot menselijk drama gaande in het Midden Oosten, al decennia lang, misschien al wel eeuwen. Maar er is geen verzonnen volk.

Het aanhangen van de gedachte dat Palestijnen een verzonnen volk is, is nog gevaarlijker dan roepen dat alle Marokkanen criminelen zijn en dat moslims per definitie een achterlijke ideologie aanhangen. Hoe verwerpelijk deze stellingname ook moge zijn, je benoemt je opponent nog en geeft het daarmee een positie, al is dat in de perceptie van Geert Wilders aan de rafelranden van de maatschappij en het liefst nog verder. Door te suggereren dat ‘ Het Palestijnse volk’ verzonnen is, ontken je het bestaan van echte mensen en ontken je de problematiek. Deze gevaarlijke ontkenning suggereert nog gevaarlijkere oplossingen in de trant van ‘het weghalen van een niet bestaand pluisje op je maatpak’.

Het ontkennen van problemen, naast het selectief opblazen van andere problemen, past uiteraard in de weg die de PVV bewandelt. Het is niet anders. Graag zou ik willen beweren ‘De PVV is een verzonnen partij’ of ‘Geert Wilders is een verzonnen politicus’. Maar dat is niet zo, ze bestaan wel en ik ga het niet ontkennen.

Ik zou slechts willen eindigen met een commerciële slogan:

De PVV, mede mogelijk gemaakt door de dames en heren van de VVD en het CDA.