Jo Koster Interieur met piano 1916
Het is november 2024, geheel onverwacht reageerde mijn moeder positief om samen een bezoekje aan het nabijgelegen kasteel ’t Nijenhuis. Vroeger fietsten we er wel eens langs en ik herinner me een bezoek begin jaren tachtig. Nu is het onderdeel van museum de Fundatie in Zwolle. Mijn inmiddels 90-jarige moeder overwon haar weerstand tegen de stok en we stapten meteen de auto in. Het was niet koud, maar wel wat druilerig, dus de beeldentuin zat er niet in.
Van vroeger herinner ik me de bijgebouwen, maar mijn moeder wist te vertellen dat veel van de exposities tegenwoordig in het kasteel waren. Het kasteel werd tot 1934 bewoond door verschillende adellijke families, het laatst was dat de familie Van Pallandt. Mijn ouders waren zelf wel eens rondgeleid, maar mijn moeder wist niet meer precies door wie. De kasteelheer?
Een kasteel dus, zonder liften werd het een fysieke uitdaging. Gelukkig waren we op een doordeweekse dag rond het middaguur in november en de eerste bezoekers. Ik vond het een onverwacht genoegen om er met mijn moeder rond te dwalen. Ik had net de gewoonte aangenomen om van een aantal werken foto’s te maken. Eén werk trok mijn aandacht meteen. Jo Koster was de schilder.
Dat zoeken we thuis even op. Ik was getroffen door de kleuren en huiselijkheid, met mijn beperkte kennis schatte ik het een soort van impressionistisch in. De streepjes en puntjes zouden ook iets pointillistisch kunnen zijn. En hoewel ik geen piano speel, was dit een interieur waarin ik me zou kunnen thuis voelen met een goed boek en kijkend in de bloemrijke tuin, een beetje wegdromen. Het prikkelde, het was nostalgie met een zweem van romantiek.
Eenmaal thuis gegoogeld, kreeg ik de eerste realiteitstest. Bij Jo ging ik uit van een man, Jo Koster was een vrouw, een vrouw met een ooglap. Het was niet eens bewuste onachtzaamheid voor vrouwelijke schilders, maar eerlijk gezegd, ik kende er niet zoveel. Het toeval wilde dat ik, zo werken de algoritmes waarschijnlijk, een cursus tegenkwam over vrouwelijke impressionisten. Ik heb me ingeschreven. En het zijn er veel meer dan ik dacht weet ik nu. Sindsdien ben ik dan ook een verwoed ‘verzamelaar van vrouwelijke kunstenaars’. Niet omdat ze beter of slechter zouden zijn, maar het pure gegeven dat in mijn brein sprake is van een enorme blinde vlek op dit gebied. Het hoe en waarom wil ik graag begrijpen. Inmiddels kent mijn lijstjes van kunstenaars ruim 15% vrouwen. Het niet mee mogen/kunnen doen in de maatschappij of in dit geval als volwaardig kunstenaar, intrigeert me. Dus met speciale aandacht verzamel ik nu vrouwelijke kunstenaars, waaronder Jo Koster.
In de lente van 2025 kreeg ik mijn moeder andermaal zover om ergens te gaan lunchen. We hadden Hattem uitgekozen om dan tegelijk naar het Jan Voerman museum te gaan. En wie hing daar weer, Jo Koster met haar werk uit Staphorst. Geniet er maar van zeiden ze, want na dit weekend gaan ze naar Gouda. Er kwam een grote overzichtstentoonstelling van Jo Koster en tijdgenoten.
Samen met mijn partner gingen we natuurlijk naar Gouda in de zomer van 2025 voor de overzichtstentoonstelling. Voor mij is het vooral een feest geweest dat mijn opmerkzaamheid voor dat ene schilderij en domino-effect heeft gehad. Mijn kennis over vrouwelijke kunstenaars inclusief de tijdgenoten van Jo Koster (1868-1944) is enorm vergroot. Het heeft mij bovendien in het historische Gouda gebracht en dat is helemaal geen straf.
Over Jo Koster is waarschijnlijk nog heel veel meer te vertellen dan ik nu weet. Ze was vrijgevochten, verdiende haar eigen boterham met de kunst. Ze reisde door heel Europa met de auto samen met andere kunstenaars. Op het einde van haar leven had ze een oogziekte. Bij meerdere tweedehandsboekenwinkels heb ik opgegeven haar biografie te willen kopen. Helaas nergens te verkrijgen. (Jo Koster, een zwervend bestaan van Klaas Roodenburg) Eenmaal kreeg ik een mailtje dat het bij een boekhandel weer binnen was, maar ook weer meteen uitverkocht. Bovendien de prijs was heftig, dus ik ben niet de enige die haar werk en leven interessant vind.
Jo Koster was tot 4 januari 2026 te zien in museum Gouda. Ik mag aannemen dat dit werk weer naar Museum De Fundatie gaat in Heino.
Dit blog is een onderdeel van de nieuwsbrief van VinDoré, Kunst beleven we samen. Interesse in de nieuwsbrief VinDoré of meer weten over VinDoré, laat het ons weten via vindore2026@gmail.com. De nieuwsbrief verschijnt op 31 januari 2026.
Naschrift: Enkele dagen na plaatsing was het boek over Jo Koster in mijn bezit, mede dankzij Wim van boekhandel Meijer & Sieger in Oosterbeek.