Erasmus en het Poldermodel/HERMAN PLEIJ

Hoon, afkeer en walging is wat de Nederlandse regering ten deel is gevallen de afgelopen dagen. Na wekenlang geheim crisisberaad is de Nederlandse samenleving gefêteerd op een zweempje crisismanagement dat door de langdurige onderhandelingen verworden is tot een slap aftreksel van wat het had moeten zijn. Tenminste dat vinden de media, oppositie en wij, het Nederlandse volk.
Toch is de buitenproportionele kritiek niet terecht. Integendeel, zou ik haast zeggen. Ze verdienen eigenlijk een dikke pluim. De wijze waarop de coalitie het crisismanagement ter hand heeft genomen is een pure daad van vaderlandsliefde geweest of in ieder geval kan gesteld worden dat het hele proces met een nauwkeurig historisch besef tot stand is gekomen.

Jongens van Jan de Witt
Het fine-tunen op historische leest door de huidige coalitie kan ik waarderen en ik wordt hierin gesterkt door een autoriteit op dit gebied namelijk Herman Pleij. Hij schreef enige jaren terug het zeer lezenswaardige boekje ‘Erasmus en het poldermodel.’  Na herlezing van het boek van de hoogleraar historische Nederlandse letterkunde aan de UvA, kan ik stellen dat onze jongens van Jan de Witt (JP, André en Wouter) het zeer goed hebben gedaan. Ze verdienen de kakofonie van kritieken niet. Aan de andere kant, de meest oppositiepartijen zijn ook uitstekend in hun historische rol gebleven. Daarvoor ook een compliment vanuit deze plek.

Lelijk eendje
Toegegeven, de geboorte van het sociaal akkoord is moeizaam gegaan en om nu te spreken van een mooi kind, durf ik niet te beweren. Maar zoals een ieder weet, groeit uit een lelijk eendje een prachtige zwaan.
Nederland is nu aan het polderen, letterlijk en figuurlijk, ondanks het geblaat dat dit ‘oude politiek’ is.

‘Heeft het poldermodel, in welke gedaante dan ook, echt afgedaan? Of is er eerder sprake van impulsieve reacties op actueel onheil en ongenoegen? Nederland staat bol van hoog kwalitatieve opiniëringsinstituten en dito cabaretiers, die graag moord en brand schreeuwen en op zijn minst de zoveelste revolutie uitroepen wanneer er iets schokkends gebeurt of de wereldeconomie in een dal raakt. Verder heeft iedereen in het tot in zijn vezels doorgedemocratiseerde Nederland een mening over alles, terwijl politici graag het nodige elan demonstreren door voortdurend aan te kondigen dat het nu geheel anders moet of juist weer niet. En ondertussen regeren de ambtenaren gewoon door krachtens een poldermodel dat hier al eeuwen de dienst uitmaakt.’
(Herman Pleij, p.14)

Ongeboren kind
In de wetenschap dat de geboorte moeizaam zal verlopen, is alles en iedereen in het werk gesteld om het ongeboren kind tot zijn recht te laten komen. De draagtijd is tot het uiterste opgerekt, want dat vergroot de kans op overleving. Evenals het aantal deskundigen dat erbij is geroepen van eminent belang is. Immers, hoe groter de betrokkenheid van velen, des te groter de kans is dat het kind een brede erkenning zal krijgen. En dat is van levensbelang voor een gelukkige groei. Want zeg nu eerlijk, ook minder ‘geslaagde’ kindjes hebben recht op een volwaardig bestaan. Achterkamertjes zijn dus nodig om het geboorteproces goed te begeleiden.

Ook al dat verdere gesjoemel en zeker die veronderstelde achterkamertjespolitiek vallen reuze mee, vooral omdat ze zo veel supporters hebben in de hoogste kringen van politiek en ambtenarij – hoe moet je anders een samenleving inrichten en op koers houden met het uitgangspunt dat zo veel mogelijk mensen aan hun trekken dienen te komen?
(Herman Pleij, p.17)

Natuurlijk moesten de werkgevers meedoen en vanzelfsprekend mocht Agnes Jongerius hoog van de toren blazen. Er moet toch een breed draagvlak gecreëerd worden.

Oppositionele gedragsproblematiek
Daar waar het lelijke eendje extra ondersteund en gepamperd dient te worden, valt het de jonge zwanen zwaar om te overleven. De nieuwbakken ideeën van de oppositie krijgen niet de aandacht die de zwanen zouden willen. Om gehoord te worden, gaan ze schreeuwen en fulmineren. Ze vervallen mogelijkerwijs in extreem taalgebruik om hun frustraties te uiten. En dat mag, sterker nog, historisch gezien zijn zij dat aan hun politieke stand verplicht.

De essentie van het poldermodel bestaat uit de pragmatiek, die na het schreeuwen van moord en brand telkens intreedt. Het redresserend vermogen waartoe het model na al die extreme uitingen steeds weer uitnodigt is bijzonder veerkrachtig en blijkt al eeuwen alles wat er aanvankelijk uitziet als totale ontreddering te kunnen opvangen en kanaliseren.
(Herman Pleij, p.20)

Goede zorg
Voor het vrije woord en de discussie zijn een aantal zaken van belang. Herman Pleij haalt de noodzaak hiertoe vanuit de Nederlandse geschiedenis en leert ons tevens dat Erasmus deze gewoonte in de 15/16e eeuw al heeft beschreven en verfijnd voor latere generaties. Het voert in dit kader te ver om de precieze toevoegingen en wijsheden van Erasmus inzake het poldermodel te benoemen. Enige uitgangspunten wil ik u echter niet onthouden:

(……….) moeten leren om respect te tonen voor andere standpunten, ook en juist als ze er niet in slagen om hun opponenten te overtuigen. En dat respect is de garantie voor de waarde van hun eigen opinies, op voorwaarde dat iedereen zich open blijft opstellen en zo lang mogelijk volhardt in de gedachtewisseling (……….). Hoe fel de opponenten ook tegen elkaar tekeer kunnen gaan en hoezeer ze er niet in slagen om de ander voor het eigen standpunt te winnen, ze krijgen nooit echt ruzie en gaan aan het slot beschaafd uit elkaar (…….) aan het slot is niemand monddood gemaakt.
(Herman Pleij, p.60)

Kraamvisite
Een kind is geboren met drie vaders. JP als leider niet eens nadrukkelijk aanwezig. Dat hoeft ook niet want wij Nederlanders houden niet van leiders al schreeuwen sommigen er nog zo hard om. Wij weten het zelf wel.

Dat kuddegedrag, bij voorkeur van oranje snit, accentueert metterdaad dat leiders niet nodig zijn en zeker als zodanig niet geliefd.
(Herman Pleij, p.86)
Ook Wouter als onderdeel van de consensusvaders kan niet meer dan zuur lachen. Hij heeft het immers niet allemaal zelf bedacht. En ook André zal zeker zijn bevindelijkheid niet terugvinden in het sociaal akkoord.
En dan de visite die aast op beschuit met muisjes, het liefst van eigen kleur. De coalitiepartijen eten tegen heug en meug en verzekeren dat het goed smaakt. De oppositie zoekt naar betere beschuiten en/of muisjes of heeft mogelijk zelfs de eigen traktatie meegenomen om te offreren. Het zal echter nooit gegeten worden, tenminste niet in het openbaar. Uiteindelijk zullen ook zij heimelijk de geboorte van het kind toch accepteren. Ze moeten wel. Zeker nu, want polderpolitiek is met name het sterkst als er een crisis is.

Aangezien het om verworvenheden gaat die in lange eeuwen zijn opgebouwd, moet dit poldermodel ook antwoord geven op recente schokken in de samenleving en de omgang met nieuwkomers. Daarvoor beschikken we namelijk over een uniek instrument, zeer schok- en revolutiebestendig, dat optimale betrokkenheid bij alles garandeert: een conflictmodel met de pragmatiek van een ingebouwde tolerantie, die vroeg of laat maar wel altijd naar leefbare consensus leidt. En met behulp daarvan kan iedereen steeds weer in alle vrijheid aan de slag.
(Herman Pleij, p.106)

Hoe zal het kind opgroeien (oftewel Oei, ik groei!)
De geschiedenis zal het leren, maar op basis van de wetenswaardigheden  die Herman Pleij[i] offreert, komt het goed, al zal het niet helemaal over rozen gaan zoals bij ieder groeiproces. En bovendien we leven nu in een crisis en hebben de neiging daarbij de geschiedenis te vergeten. Het veronachtzamen van onze geschiedenis wordt versterkt door de journalistiek.

Daarin worden ze (politici, red) bijgestaan door naar blijvende verandering hunkerende journalisten, die daartoe de waan van de dag graag verheffen tot mijlpaal van alweer een beslissende omwenteling die zij zelf mochten bijwonen – of liever gezegd, persoonlijk hebben gesignaleerd.
(Herman Pleij, p.13)

Ze moeten dus wel negatief over het polderconcept schrijven, want als de hype niet gevolgd wordt, is er geen brood!!

Nogmaals benadruk ik het historische besef van kabinet en oppositie. We zijn immers tot polderen gedoemd en het heeft ons geen windeieren gelegd.
Een samenleving waarin verreweg de meesten het gevoel hebben aan hun trekken te komen en het onderste uit de kan te kunnen halen, is de moeite van het handhaven, aanpassen en systematisch bestuderen meer dan waard.
(Herman Pleij, p.106)

Voor mij als blogger blijven er voorlopig twee interessante vragen over. Allereerst wat is de rol van de blogger in het algemeen. Past het niet bijzonder goed in de traditie van het polderen. Aan de ene kant kunnen extreme meningen bestaan, maar de neiging om daarmee vooral te zoeken naar goede argumenten en die te vinden bij je opponenten  is daarbij een belangrijk doel.
Een tweede vraag die het onderzoeken waard is, komt uit de actualiteit. In hoeverre is het vaderlandslievend om weg te lopen uit de politieke arena, daar waar de argumenten volgens het aloude spel worden gewisseld. Soms heftig en andere keren uiterst zakelijk, maar altijd zoekend naar een zo breed mogelijk draagvlak en neigend naar consensus. Ik kan deze vraag niet goed beantwoorden, maar vanuit historisch perspectief is het niet verstandig. Of juist wel?


Herman Pleij
Erasmus en het poldermodel
 Uitgeverij Bert Bakker
 2005
In het volle besef dat maar enkele delen uit het boekje gebruikt zijn in mijn betoog, benadruk ik dan ook de verdere argumentatie van de auteur zeer lezenswaardig is. Hij beschrijft de rol van Erasmus in de verfijning van het poldermodel door middel van zijn werken. Ook satire en cabaret zijn in de ‘Lof der Zotheid’  van Erasmus al nadrukkelijk aanwezig. Een stijlvorm die past in het poldermodel tot op de dag van vandaag.
Verder beschrijft Pleij ook nadrukkelijk de mentaliteit van de dominee en de koopman, maar benadrukt niet zozeer alleen de negatieve aspecten die de laatste decennia benadrukt worden. Hij wijst ook op het overlevingsmechanisme dat ingebakken zit in het poldermodel. Heel vermakelijk is ook het beschrijven van de volksaard waarvan hij ontkent dat zoiets bestaat. Hij heeft het over mentale constructies en een gemeenschappelijk ervaren (of gevormde) nederzettingsgeschiedenis.
Kortom een aanrader om in barre tijden (crisis en integratie) tot de broodnodige relativering te kunnen komen.

7 gedachtes over “Erasmus en het Poldermodel/HERMAN PLEIJ

  1. Pingback: Onbekend Suriname met Sonny Boy van Annejet van der Zijl | sprakeloosverhalen

  2. Pingback: Charles Lewinsky/ De verborgen geschiedenis van Courtillon | sprakeloosverhalen

  3. Pingback: Quadriga / F. Springer | sprakeloosverhalen

  4. Pingback: In de schaduw van de schaduw | sprakeloosverhalen

  5. Pingback: Feest der herkenning. IJSKASTMOEDER/ Janneke van Bockel | sprakeloosverhalen

  6. Pingback: Dienstreizen van een thuisblijver / Maarten ‘t Hart | sprakeloosverhalen

  7. Pingback: sprakeloosverhalen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s