Mijn filmblik: The Great Gatsby

 

De Amerikaanse literatuur is een blinde vlek voor mij. Dit viel me al eerder op bij het lezen van het geweldige boek van Geert Mak, ‘Reizen zonder John’. John Steinbeck is een naam die ik kende, maar ik had nimmer iets van hem gelezen. Bij F.Scott Fitzgerald hetzelfde laken een pak. Die naam kom je regelmatig tegen in de literatuur evenals de titel ‘The Great Gatsby’. Ik had slechts de klok horen luiden, maar wist niet waar de klepel hing. Mijn ega heeft dit een beetje voor me gerepareerd. Via een leesclub stond ‘The Great Gatsby’ op het programma. Zij was helemaal lyrisch. De film draaide in het filmhuis te Didam(!). Ja, ook daar is een filmhuis tot onze verrassing. Met het zien van de film vrees ik, mijn eigen luiheid in acht nemend, dat van het boek lezen niets terecht zal komen. In ieder geval heb ik de film gezien om mijn gebrek aan kennis op dit gebied te compenseren.

 

 

DICAPRIO

 

Ik vind de film een aanrader. Nu zullen hordes vrouwen alleen al om Leonardo DiCaprio de gang naar de bioscoop hebben gemaakt. Ik moest na tien minuten film door mijn vrouw op de hoogte gebracht worden dat dit ‘DiCaprio’ is. Ook hier mis ik het blijkbaar een inprentingsvermogen om Amerikaanse filmhelden te onthouden. Natuurlijk ken ik de naam en heb “The Titanic” gezien. Maar het beeld van de man en vrouw voor op het dek van het schip is voor mij vooral het beeld van ‘een man en een vrouw’ en niet Leonardo DiCaprio. Ik had dus een ander beeld van deze ‘mooie man’ en herkende hem niet. Hij is in de film Mr. Gatsby.

 

 

ACTEERPRESTATIES

 

Nu ik de film met DiCaprio gezien heb, kan ik op basis van deze film een oordeel vellen over zijn acteerprestaties, maar bij mij komt geen uitgesproken mening naar voren. Niet in negatieve zin, maar ook niet in positieve zin. Hij vertolkte de hoofdrol als undercoolde rijke gentleman die heel zijn leven inricht om zijn inmiddels getrouwde liefde, opnieuw voor zich te winnen. Dat undercoolde speelt hij goed. Meer opvallend vond ik de rol van de verteller Nick Carraway (Tobey Maguire), ook vrij emotieloos, terwijl de ‘roaring twenties’ voor zijn neus afspelen en hij de onmogelijke liefde van zijn buurman Gatsby dramatisch ziet eindigen. Hij speelde de wat naïeve provinciaal in New York voortreffelijk. Mijn vrouw wees op het taalgebruik van de verteller dat het boek behoorlijk volgt. Het meest in het oog springende vond ik echter de casting in zijn geheel en het neerzetten van het uitzinnige decadente leven van de upperclass in die tijd, grandioos. Intieme feestjes, maar vooral de grote feesten in het kasteel van Mr. Gatsby spatten van het doek af.

 

 

MIJN FILMBLIK

 

Met de roaring twenties op de achtergrond is het verhaal dat de mysterieuze Mr. Gatsby alles in het werk stelt om zijn Daisy voor zich te winnen. Hij gaat hierin ver. Zijn buurman, Nick Carraway, obligatiehandelaar met schrijversambities, wordt ingeschakeld om zijn nicht met Mr. Gatsby in contact te brengen. Carraway waarschuwt zijn rijke en machtige buurman met het gegeven dat hij ‘de geschiedenis niet over kan doen’ of woorden van gelijke strekking. Hij wuift het weg, maar de geliefden komen uiteindelijk niet bij elkaar.

 

Juist deze woorden hebben mij het meest tot nadenken gebracht. Natuurlijk doelt Nick Carraway op de relatie tussen Mr. Gatsby en Daisy, ik denk dan eerder aan geldigheid op macro-niveau. Je hebt namelijk de bekende Franse uitdrukking: l’Histoire se répète. Ik zoek dan onwillekeurig naar gelijkenissen tussen nu en de roaring twenties. Decadentie en het groeien van de (economische) mogelijkheden tot het oneindige. Volgens mij zijn het vooral de achterliggende jaren negentig enigszins vergelijkbaar met die periode en zitten we nu, om het vergelijk door te trekken, midden in de jaren dertig. Zompig roerend in een poel van vooral onmogelijkheden, wachtend op een oplossing of uitweg, hoe desastreus die ook zal zijn.

 

De geschiedenis herhaalt zich en je kunt de geschiedenis niet overdoen, ongetwijfeld allebei waar, maar het spanningsveld tussen die twee is wat mij het meest nadrukkelijk blijft hangen. En de geweldige decadente feesten natuurlijk.

 

EINDOORDEEL

 

De film is beslist de moeite waard, maar nodigt mij niet voldoende uit om ook het boek nog te gaan lezen. De cast als geheel geheel en de indrukwekkende beelden maken voor mij de film compleet. Echt onder de indruk van de acteerprestaties ben ik niet. Googelend leerde ik dat dit al de vierde versie is van The Great Gatsby en er ook al een tv-serie gemaakt is. Ik kan geen vergelijk maken, maar ik kom tot een 7,5 voor deze film.

 

Je mindset resetten, gadverdamme!!!

 

Heeft u de uitdrukking, ‘je mindset resetten’ wel eens goed geproefd? Ik wel, buiten het anglicistische gehalte, smaakt het zinnetje mij niet lekker. Ik heb het dan over de betekenis en het achterliggende gedachtegoed. ‘Je mindset resetten’ heeft iets onnatuurlijks, het ontkrachten van je eigenheid. Ik ben altijd op mijn hoede bij mensen die vinden dat ik of anderen ‘hun mindset moet resetten’. Het heeft iets ongemeen dictatoriaals. Je wordt door de gebruiker van deze opmerking uitgenodigd, of gedwongen je grijzen cellen door elkaar te husselen. ‘Je mindset resetten’ gadverdamme.

 

 

Voor ik doorga met het uiten van mijn ongenoegen, neem ik u even mee naar een andere populaire hedendaagse uitdrukking, ook een anglicisme, namelijk ‘Go with the flow’. In eerste aanleg stuiter ik nog niet van deze uitdrukking. Door het hoge ‘zen-gehalte’ heeft deze wijsheid wel iets sympathieks. Een mens is nu eenmaal nietig in het grote kosmische geheel. Het is dan ook erg onverstandig de pretentie te hebben, dat jij de mensheid kan veranderen. In zulke gevallen is het ‘resetten van je mindset’ of omdenken zo u wilt, mogelijk noodzakelijk. In de volksmond spreken we dan eerder over ernstig mentaal gebrekkigen waarvoor we broeders in witte jassen hebben uitgevonden. Ik ga in mijn anti-begoog over ‘je mindset resetten’ uit van het overgrote gezonde deel van de mensheid. (Ik ben op dit moment in een optimistische bui, dus ik vind gemakshalve dat de meerderheid van de mensen min of meer mentaal in orde is.) Voor deze groep, die gewoon met de flow meegaat, is ‘je mindset resetten’ een fnuikende uitdrukking.

 

 

In tal van situaties worden weldenkende mensen in eerste instantie vriendelijk verzocht hun mindset te resetten, bijvoorbeeld in een (vriendschaps)relaties. Bij discussie of onmin kun je de ander een eigenwijze drol vinden die jou willens en wetens niet begrijpt. Hij denkt verkeerd en moet meegaan in jou denkstramien. Als de ander zijn mindset reset, zal alles goed komen. Indirect impliceer je dat de ander niet goed wijs is, of op zijn minst een onvergeeflijke kronkel heeft. Eén op één is de uitnodiging om je mindset te resetten nog niet zo gevaarlijk, soms zelfs vermakelijk. In een grotere context, bij bedrijven of de maatschappij als geheel, is het niet meer zo vermakelijk.

 

Bij reorganisaties of anderszins rare strapatzen van bobo’s in bedrijven, wordt vaak gebruik gemaakt van de wens, of zelfs noodzaak dat de mindset van werknemers gereset moet worden. Vooral bij processen waarbij er andere belangen spelen dan de corebusiness en het gezond boerenverstand van de werkvloer systematisch genegeerd wordt. Heden ten dage gebeurd dat nog wel eens in de publieke sector. De kennis en kunde van professionals wordt genegeerd en als die, de arts, politieman of leerkracht met vakkennis en/of gezond boerenverstand ageert tegen de voorstellen, worden ze bestempeld als inflexibel, star en conservatief. Hun ‘state of mind’ deugd niet en moet worden gereset. Een leger van coaches en human resource medewerkers vinden inmiddels hun emplooi bij het resetten van de ‘onwilligen’. Het gezonde verstand moet uitgedoofd worden en de zogenaamde vrijwillige medewerking van werknemers wordt geëntameerd, mits zij hun mindset resetten ten favoure van het veranderingsproces. Een onzichtbare marionettenspeler moet alle touwtjes in handen hebben en daarmee vooral geen tegenstribbelende actoren. Omdat tegenwoordig in de complexiteit vaak niet meer duidelijk is wie en waar het veranderingsproces begint, ontstaat er een gelatenheid waarbij de individuele onmacht wordt goedgepraat door de verstikkende woorden ‘ik alleen, kan het proces ook niet keren, zo is het nu eenmaal tegenwoordig.’ Om het inleveren van je eigenheid nog enig cachet te geven wordt de uitdrukking ‘go with the flow’ nog wel eens misbruikt. In combinatie met ‘je mindset resetten’ is ‘go with the flow’ een heel misselijkmakende uitdrukking.

 

 

Je mindset resetten is een beledigende uitdrukking die verklaard dat je niet goed wijs bent. Daarentegen als je in staat bent je mindset te resetten oogst je waardering voor je dociele meegaandheid. Omdat jij, alleen jij, de regie moet en mag hebben over het resetten van je mindset, al dan niet met behulp van door jou gekozen derden, is het veelvuldig gebruik door anderen je mindset te resetten misplaatst, misschien wel misdadig. Daarom stel ik voor de uitdrukking niet meer te gebruiken. Je mindset resetten, driewerf gadverdamme.

 

Jezelf opnieuw uitvinden, gadverdamme!!!!

 

Ik ben er weer tegenaan gelopen, een jeukopmerking van jewelste. Dominee Gremdaat zou zeggen: ,,Kent u die opmerking, jezelf opnieuw uitvinden?” Ik zou dan meteen antwoorden: ,,Ja, helaas wel, gadverdamme!” Ik weet niet wie al die Emiel Ratelbandachtige poëzie bedenkt en erger nog, wie dit ook nog in zijn of haar eigen vocabulaire opneemt. Jezelf opnieuw uitvinden is toch niet meer dan het omzetten van het vermaledijde ‘Tjakka’ in bestaande Nederlandse woorden. Nietszeggend en om kotsmisselijk van te worden, want wat wil je daar nu mee uitdrukken.

 

 

Jezelf ontdekken? Je bent wie je bent, met je positieve en negatieve eigenschappen, met je kennis, kunde en ervaring. Veelal is een mens een aardige mengeling van Nature & Nurture, voor de ene wetenschapper meer nature, voor de ander zijn de omgevings- en opvoedingsaspecten belangrijker. Maar beide hebben tot gevolg dat het vooral een kwestie is van zijn. Iets dat er IS, valt niet meer uit te vinden.

 

 

Natuurlijk zou ik mezelf ook wel opnieuw willen uitvinden als dat kan. Ik kan bijvoorbeeld uitvinden dat ik een waardige medespeler ben van Lionel Messie om maar iets te noemen. Of ik vind uit dat ik een volwaardige vervanger zou zijn van de inmiddels bejaarde zanger van Status Quo, Francis Rossi. De uitvinding om mezelf tot de minister-president te transformeren is nog niet bij me opgekomen. Ik zou de slechtste MP allertijden graag vervangen, maar dat is geen kwestie van uitvinden, maar een vurige wens in deze barre tijden. Maar het is wel MIJN wens, van mijn bestaande ik. Niks geen kwestie van uitvinden, zeker niet mezelf.

 

 

Iedere pukkelkop van 16 zou zichzelf wel willen uitvinden om eindelijk eens de blits te maken bij de vrouwtjes op feesten. Maar zijn pukkelkop is een ernstige handicap. Hij kan zich wel willen uitvinden, maar die puisten blijven. Misschien moet hij zich toeleggen op een alles afdoende tonic uit te vinden in plaats van zichzelf. Zo zijn er tal van situaties waarin de gebruikers van ‘jezelf opnieuw uitvinden’ misbruik maken van de goedgelovigheid van mensen die graag willen geloven dat je jezelf opnieuw kan uitvinden. Het woordje opnieuw suggereert trouwens dat ze het al vaker hebben gedaan. Maar de uitvinding was klaarblijkelijk nog niet optimaal. Kinderen die gepest worden moeten zichzelf opnieuw uitvinden. Mislukte relaties worden verholpen met een soort van ‘selfkit’ om jezelf opnieuw uit te vinden. Gezeik op het werk met je baas, dat is geen reden om een hekel te hebben aan je baas, maar jezelf opnieuw uit te vinden. Lulkoek.

 

 

Vroeger hadden ze nog de uitdrukking ‘de bakens verzetten’. Dat is nog een uitdrukking die hout snijdt. Je neemt jezelf mee in een veranderingsproces met een blik op de toekomst of de gewenste richting van je toekomstbeeld. Je kent daarbij je sterke en zwakke punten en daarbij heb je te dealen of er aan te werken. Niets jezelf opnieuw willen uitvinden. Onzin. Stel u eens voor dat ik mezelf opnieuw zou uitvinden als stukjesschrijver voor dat ik dit blog zou schrijven. Denkt u dan echt dat er veel meer mensen zijn dan een paar twitteraars, een enkele toevallige passant en goedbedoelde Facebookvrienden die mijn aversie tegen jezelf uitvinden zouden lezen. Echt niet, dus niet meer gebruiken dat jezelf uitvinden. JEZELF UITVINDEN, DRIEWERF GADVERDAMME. Blijf gewoon jezelf, de meesten hebben daar al genoeg mee te stellen.

 

 

 

PS. Ik droom er stiekem wel van om een ander opnieuw te kunnen uitvinden. Maar dit terzijde.

 

 

Filmblik Hannah Arendt

INLEIDING

Het is vakantie en ’s ochtends aan het ontbijt wordt door mijn wederhelft het voorstel gedaan die avond naar het filmhuis in Zevenaar te gaan naar een film over Hannah Arendt te gaan. Het filmhuis kende ik wel, al was ik er nog nooit geweest, Hannah Arendt kende ik niet, hoewel ik het affiche van de film wel eerder had gezien. Het filmzaaltje in Zevenaar was een aangename verrassing, beslist de moeite waard om vaker te bezoeken. De film was mogelijk nog een grotere verrassing. Ik moet namelijk bekennen dat ik nog nooit van Hannah Arendt had gehoord, tot deze ochtend. Met de kennis van nu is dat op zijn minst opmerkelijke omdat zij een zeer bekend politiek denker en filosofe is. Als politicoloog had ik haar moeten kennen. Veel tijdgenoten van haar kende ik wel van naam (Heidegger, Camus, Sattre, Husserl, Habermas). Nu moet ik bekennen dat filosofie heel sterk appelleert aan mijn geduld dat onvoldoende aanwezig is. Mogelijk ook omdat mijn intellectuele bagage te beperkt is, kom ik bij de genoemde denkers niet verder dan naamherkenning en wat algemeenheden. Hannah Arendt kende ik dus echt niet. Zou het komen dat ze een vrouw is en dat de wetenschap toch nog overwegend een masculine aangelegenheid is? Wie zal het zeggen, maar de film over haar heeft veel achterstand in kennis en weten (over haar) goedgemaakt. Een prachtige film die de moeite waard is.

KORTE LEVENSLOOP

Hanna Arendt is geboren in de buurt van Hannover (1906). Tot 1933 is ze een aantal keren verhuist binnen het toenmalige Duitsland en ze studeerde in Marburg (deelstaat Hessen), Berlijn en Freiburg. Met een van haar professoren, Heidegger, kreeg ze een liefdesrelatie, al heeft zijn denken (over denken en de vrije wil) een wig in de liefdesrelatie gelegd, mede door zijn (vermeende) steun aan Hitler. Toch blijft ze de rest van haar leven contact met hem houden en onmiskenbaar is de invloed van Heidegger aanwezig op het werk van Arendt. In 1933 moest Arendt vluchten vanwege haar werk in de zionistische beweging. Ze vlucht naar Frankrijk, maar als de Duitsers in mei 1940 dit land binnenvallen, wordt ze door de Fransen (preventief) geïnterneerd. Ze weet uit één van de kampen (Gurs) te vluchten, vindt haar man toevalligerwijs terug en ze vluchten naar de VS alwaar ze in 1951 haar grootste werk schrijft nl. The Origins of Totalitarianism. Ze is een vooraanstaand wetenschapper op verschillende universiteiten in de VS. In 1961 wordt ze gevraagd om als journalist het Eichmann-proces in Israël bij te wonen. Haar bevindingen over met name de persoon van Eichmann in relatie tot de gruwelen van de Holocaust brengen haar in een lastig parket. Over deze episode van haar leven handelt de film.

ESSENTIE

De essentie van de film, of in ieder geval mijn essentie, is het feit dat Hannah Arendt zich verbaast over de onbeduidendheid van de persoon Eichmann gedurende het proces. ‘Hoe kan deze man nu medeverantwoordelijk zijn voor de massavernietiging van Joden gedurende de Tweedewereldoorlog? Hannah Arendt komt tot de conclusie dat Eichmann in ieder geval geen monster is. Zij wordt beticht dat ze Eichmann verdedigt, maar het is vooral haar verbazing over de onnadenkendheid van een individu dat zich mee laat slepen in de machinerie van een (oorlogs)proces. Eichmann geeft in het proces (De film wordt afgewisseld met echte beelden van het proces in Israël in 1961/62) meerdere malen dat hij ‘slechts’ zijn werk deed en dat was de logistiek van de transporten van Joden naar de vernietigingskampen. Dat is voor Eichmann dan ook de reden om zich van schuld vrij te pleiten, want hij was immers niet verantwoordelijk voor de dood van miljoenen Joden. Hij deed slechts zijn werk. Hannah Arendt gelooft in de oprechtheid van Eichmann dat hij daadwerkelijk gelooft in zijn eigen onschuld. Juist dit heeft de (politiek) filosoof in Arendt verbaasd en verbijsterd, maar het heeft haar niet weerhouden haar eigen kijken hierin te bewaren. Hierin stuitte zij op verzet, agressie en zelfs doodsbedreigingen. De hele Holocaust moest toentertijd (en nog steeds een heikel punt) gezien worden als het werk van monsters en het proces moest aangeven dat het goede zal zegevieren. Hannah Arendt wilde niet weten van een vanzelfsprekend ‘goed en slecht’, veel meer was ze geïnteresseerd in het denken van mensen in bepaalde (extreme) omstandigheden. Of misschien wel het uitschakelen van het denken en/of de gewetensfuncties. Dit was niet voorbehouden aan monsters, maar kan een ieder ‘overkomen’ onafhankelijk van plaats en tijd.

DE FILM

Hoewel de film naar huidige maatstaven ‘slow’ was, speet het me dat ik niet de beschikking had over een pauzeknop. Er waren prachtige uitspraken bij, die mij soms iets te snel gingen. In ieder geval te snel om ze nu te kunnen citeren in dit blog. Hannah Arendt en daarmee de inhoud van de film was, zoals eerder gezegd, volkomen nieuw voor mij. Ik kan een ieder met een beetje maatschappelijk engagement aanraden om de film te gaan zien. Of het mij zal uitnodigen om werk van Hannah Arendt te gaan lezen, waag ik te betwijfelen. Ik zei hierboven al, dan wordt mijn ongeduld te zeer aangesproken. Wat dat betreft voel ik me net een middelbare scholier die op basis van de film een boekbespreking probeert te maken. Ik kan echter niet het geduld opbrengen om de filosofische werken van Arendt te gaan bestuderen. Helaas, de hedendaagse tijd slokt me te veel op met ‘druk, druk, druk…….’. We hebben bijna geen tijd om na te denken of langer dan een film stil te staan bij essentiële thema’s.

VERBANDEN

Ieder boek, film of gebeurtenis wordt door een ieder uiteraard gerelateerd aan je eigen referentiekader op basis van je socialisatie-proces. Het idee dat Arendt naar aanleiding van het Eichmann-proces aangeeft dat individuen in staat zijn een (essentieel) radertje te vormen in een gruwelijk proces, zorgt voor verbanden naar het heden. Ik refereer dan niet aan grootse (politieke) gebeurtenissen, maar naar het alledaagse leven. Zorgt de inrichting van veel processen in het arbeidsproces van nu, met een toename van digitalisering, ook niet voor een soortgelijke machinaties? In de zorg, het onderwijs en vele andere werkterreinen wordt de werkende mens vaak gereduceerd tot een radertje in het systeem, maar wat doet dat met het verantwoordelijkheidsgevoel voor het geheel? Ik moest er naar aanleiding van deze film zomaar aan denken.

Voor meer achtergrondinformatie over de film en acteurs, klik op de volgende link.

Eindbeoordeling is een verdiende 8